Địa lý, dân cư và nguồn gốc những địa danh

Bài mới

  • Tản mạn tên đường ở Sài Gòn 1.Tôi đi lang thang trong khu dân cư Gia Hòa, quận 9, TPHCM. Nơi đây vừa đặt một loạt tên đường là tên các văn nghệ sĩ nổi tiếng ...
    Được đăng 07:45 01-03-2015 bởi Pham Hoai Nhan
  • Địa danh Cù lao Tân Triều Cù lao Tân Triều, huyện Vĩnh Cửu , Biên Hòa tên gọi này đã từng bị hiểu lầm là “triều đình mới”, “kinh đô mới” do Nguyễn Ánh thiết lập ở ...
    Được đăng 01:19 26-02-2015 bởi Pham Hoai Nhan
  • Tên phường - xã Việt Nam bắt đầu bằng chữ gì nhiều nhất? Theo số liệu thống kê cuối năm 2006, Việt Nam có 10.899 đơn vị hành chánh cấp xã, phường, thị trấn. Từ đó đến nay có một số thay ...
    Được đăng 02:08 25-02-2015 bởi Pham Hoai Nhan
  • Tên quận - huyện Việt Nam bắt đầu bằng chữ gì nhiều nhất? Nếu xét theo tên tỉnh thì chữ Quảng được dùng làm chữ đầu tên tỉnh nhiều nhất. Ta có 5 tỉnh có tên bắt đầu bằng Quảng:Quảng NinhQuảng ...
    Được đăng 17:34 24-02-2015 bởi Pham Hoai Nhan
  • Cái Mơn là... cái gì? Nhắc đến Cái Mơn Những người sành ăn sẽ nghĩ ngay tới sầu riêng Cái Mơn, loại sầu riêng ngon nổi tiếng. Những người yêu ca hát sẽ nghĩ ngay ...
    Được đăng 18:13 18-01-2015 bởi Pham Hoai Nhan
Hiển thị bài đăng 1 - 5trong tổng số 24. Xem nội dung khác »


Tản mạn tên đường ở Sài Gòn

đăng 07:45 01-03-2015 bởi Pham Hoai Nhan

1.

Tôi đi lang thang trong khu dân cư Gia Hòa, quận 9, TPHCM. Nơi đây vừa đặt một loạt tên đường là tên các văn nghệ sĩ nổi tiếng. Đường Thanh Nga, đường Út Trà Ôn, đường Diệp Minh Tuyền, đường Xuân Quỳnh, đường Huy Cận, đường Trịnh Công Sơn...



Trước đây các con đường này được đánh số. Kể ra đánh số thì dễ tìm hơn, vì chẳng hạn mình sẽ biết kế con đường số 5 là đường số 6, còn bây giờ mình sẽ không biết Thanh Nga ở kế bên Út Trà Ôn hay Xuân Quỳnh. Nhưng tên đường là tên người thì thú vị hơn nhiều (nhất là tên các văn nghệ sĩ rất quen thuộc và gần gũi với mình), các tên đường này sẽ được cập nhật vào bản đồ, dần trở nên quen thuộc, cũng dễ tìm thôi mà!


Nghe nói đường số 9 dự kiến được đặt tên là đường Bùi Giáng nhưng cuối cùng được thay bằng tên Nguyễn Đình Thi. Không hiểu vì lý do gì, có người nói là tại ông mất chưa tới 20 năm (nhưng Trịnh Công Sơn mất cũng đâu đã tới 20 năm), có người nói là tại ông... điên (hic, nhưng ông điên rực rỡ kia mà).


Quả thật, nếu đặt tên Bùi Giáng cạnh tên văn nghệ sĩ trong Nam như Thanh Nga, Út Trà Ôn, Trịnh Công Sơn hay thậm chí văn nghệ sĩ ngoài Bắc như Xuân Quỳnh, Huy Cận... thì thấy vẫn hợp hơn Nguyễn Đình Thi! Nhưng tên ông đã không được chọn, thôi đành vậy!


À, mà có đường Xuân Quỳnh sao không có đường Lưu Quang Vũ nhỉ? Ở đó vẫn còn những con đường đang đánh số mà.


2.

Tôi đi lang thang ở Phú Mỹ Hưng. Nơi đây có những tên đường lạ. Rất nhiều tên người nước ngoài. Có một bảng tên đường như thế này:


Ảnh: NS Tuấn Khanh


Tôn Dật Tiên, hay Tôn Văn, là nhà cách mạng Trung hoa Dân quốc thì biết rồi. Nhưng Morison là ai?


Trước hết, e rằng Morison là sai, mà phải là Morrison (2 chữ r) mới đúng.


Thứ hai. nếu đúng Morrison thì là Morrison nào? Wikipedia cho một đống ông Morrison: Rober Morrison là một nhà truyền giáo người Anh, người đầu tiên dịch Kinh thánh sang tiếng Hoa, Jim Morrison là một ca sĩ người Mỹ nổi tiếng, John Morrison là tên của khoảng vài chục ông từ chính trị gia đến vận động viên thể thao, còn Toni Morrison là một nhà văn nữ Mỹ đoạt giải Nobel văn học năm 1993... Vậy tên đường ở đây tôn vinh Morrison nào?


E rằng không phải vị Morrison nổi tiếng nào trong các vị nêu trên, mà lại là một Morrison khác. Một ông Morrison không được nhắc tên trên Wiki. Đó là Norman Morrison (1933 - 1965), người tự thiêu để phản đối cuộc chiến tranh Việt Nam ngày 2/11/1965. Nhân vật được Tố Hữu nhắc đến trong bài thơ "Emily con ơi".


Việc chọn ai để đặt tên đường, có xứng đáng hay không là chuyện của chính quyền, không bàn đến. Nhưng một cái tên dễ trùng như Morrison thì sao không thêm một chút như: Norman Morrison, hay đơn giản là N. Morrison cũng được, để người ta còn biết mình ghi tên ai chứ!


Và quan trọng nhất là đừng viết sai chính tả. Morrison mà ghi thành Morison thì là bôi bác chớ đâu phải tôn vinh!


Phạm Hoài Nhân

Địa danh Cù lao Tân Triều

đăng 01:19 26-02-2015 bởi Pham Hoai Nhan

Cù lao Tân Triều, huyện Vĩnh Cửu , Biên Hòa tên gọi này đã từng bị hiểu lầm là “triều đình mới”, “kinh đô mới” do Nguyễn Ánh thiết lập ở Trấn Biên, Biên Hòa để đối đầu với nhà Tây Sơn chẳng hạn như tác giả Mathilde Tuyết Trần qua bài viết Đi tìm dấu vết Bá Đa Lộc (Mgr Pigneau de Béhaine)… 

Trong làng bưởi Tân Triều. Ảnh: PHN


Không phải sự hiểu lầm chỉ có ở các tác giả Việt Nam nhưng thật ra ngay từ năm 1863 Aubaret dịch giả sách Gia Định thành thông chí ra tiếng Pháp, có lẽ là người đầu tiên lầm lẫn khi cho Tân Triều là “lâu đài, triều đình mới”. Nguyên nhân lầm lẫn này có 2 lý do: 

1/ Giám mục P. Béhaine chạy chốn Tây Sơn đã về vùng cù lao Tân Triều để lập chủng viện và sau đó Nguyễn Ánh đã từng tới lui trao đổi, bàn quốc sự với Giám mục ở Tân Triều, do đó người ta lầm tưởng Tân Triều là triều đình mới. Linh mục Louvet, người viết tiểu sử Đức giám mục Pigneau, cho biết rằng: “những lúc không bận hành quân xa, Nguyễn Phúc Ánh có nhiều cuộc gặp gỡ với ĐGM Pigneau. Lúc thì ông mời ngài tới nơi mình ở tại Biên Hòa, lúc thì ông với 2 hay 3 vị quan tới thăm ngài ở Tân Triều...”

2/ Do tên gọi âm Hán Việt và chữ viết La tinh là “Tân triều”: Tân 新 nghĩa Hán là mới và triều có 2 nghĩa: a/ Triều 朝: Nơi vua tôi bàn chính sự (ngày xưa). Như: triều đình 朝廷 và b/ 潮 triều: Con nước, thủy triều. Vì “triều” là đồng âm khác nghĩa nên dễ ngộ nhận là “triều đình”. Thực ra trong thư tịch chữ Hán đã viết cù lao Tân Triều là 新潮, triều 潮 (có bộ thủy) chứ không phải là 朝 như Trịnh Hoài Đức chép trong Gia Định thành thông chí: “… năm Giáp Tý (1744), niên hiệu Cảnh Hưng thứ 4 vì có lũ lớn, bị xói lở chia làm 2, phía đông thành cù lao Ngô phía tây thành cù lao Tân Triều, ở giữa có một sông nhỏ vừa cạn vừa hẹp chia ranh giới”Như vậy, chính xác tên gọi Tân Triều chỉ hình thành sau năm 1744 do trận lũ lụt chứ không phải là ra đời sau khi Nguyễn Ánh có mặt ở Tân Triều cùng với Bá Đa Lộc. Danh xưng “tân triều (tân trào)” chỉ triều đình, kinh đô mới của Nguyễn Ánh thực ra là ở Sài Gòn, thành Gia Định. Năm 1788, Nguyễn Ánh đánh chiếm được Sài Gòn, xây dựng thành quách để chống lại Tây Sơn.

Tóm lại, địa danh cù lao Tân Triều không thể được hiểu là triều đình mới của Nguyễn Ánh như một số tác giả đã hiểu lầm nhưng chỉ là tên gọi chỉ một cù lao mới được tạo ra sau trận lụt lớn năm 1744 từ 1 cù lao ban đầu là cù lao Ngô.

Đinh văn Tuấn

Tên phường - xã Việt Nam bắt đầu bằng chữ gì nhiều nhất?

đăng 02:08 25-02-2015 bởi Pham Hoai Nhan

Theo số liệu thống kê cuối năm 2006, Việt Nam có 10.899 đơn vị hành chánh cấp xã, phường, thị trấn. Từ đó đến nay có một số thay đổi nhỏ như thành lập thêm, sát nhập hoặc nâng cấp (thị trấn thành thị xã)... các đơn vị hành chánh này, tuy nhiên về tổng thể con số gần 11.000 đơn vị hành chánh cấp xã, phường, thị trấn vẫn là chính xác.


Một xả ở làng quê Nam bộ. Ảnh: PHN


Tên thị trấn - phường - xã Việt Nam bắt đầu bằng chữ gì nhiều nhất?


Những chữ bắt đầu tên phường - xã được dùng nhiều nhất là:



Chữ đầu

Số lượng

1

Tân

547

2

Phú

264

3

An

257

4

Bình

245

5

Vĩnh

232

6

Xuân

219

7

Yên

199

8

Thanh

196

9

Hòa

188

10

Mỹ

175


Nếu so sánh với những chữ đầu tên được dùng nhiều nhất trong tên quận - huyện (xem tại đây) ta thấy có sự tương đồng:

  • Tên quận huyện: Tân - Yên - Phú - Châu - Bình
  • Tên phường - xã: Tân - Phú - An - Bình - Vĩnh - Xuân - Yên

Trong tên quận huyện, trừ sự có mặt của Châu (do sự xuất hiện bất thường của Châu Thành) thì Tân - Phú - Bình - Yên vẫn là những chữ đầu tên được ưa chuộng nhất.


Sự xuất hiện thường xuyên của Phú - Bình - Yên cho thấy ước vọng của cha ông ta khi đặt tên địa phương của mình là mong được giàu có, bình an.


Còn Tân? Dễ thấy là mỗi khi tạo lập một làng xã mới thì cha ông tặng ngay cho nó một chữ mới (Tân) ở đầu tên. Do đó tên phường - xã bắt đầu bằng chũ Tân có số lượng vượt trội so với những chữ khác. Tân Thành (mới thành hình) là tên của 36 xã phường, Tân Lập (mới lập nên) là tên của 29 xã phường.


Một xã ở làng quê Bắc bộ. Ảnh: PHN


Có một dạng tên nữa cũng cần nhắc tới. Đó là tên bằng số. Nếu ở quận - huyện chỉ TPHCM có quận dùng tên bằng số (quận 1, quận 2...) thì ở cấp phường - xã rất nhiều nơi đặt tên phường bằng số. Nếu gọi tên chúng bằng Phường n (như Phường 1, Phường 2, Phường 3...) thì ta sẽ có số đơn vị phường xã có tên bắt đầu bằng chữ... Phường là 297! Nhiều thứ nhì, chỉ thua tên bắt đầu bằng chữ Tân thôi!


Phạm Hoài Nhân

Tên quận - huyện Việt Nam bắt đầu bằng chữ gì nhiều nhất?

đăng 17:34 24-02-2015 bởi Pham Hoai Nhan

Nếu xét theo tên tỉnh thì chữ Quảng được dùng làm chữ đầu tên tỉnh nhiều nhất. Ta có 5 tỉnh có tên bắt đầu bằng Quảng:


Quảng Ninh

Quảng Bình

Quảng Trị

Quảng Nam

Quảng Ngãi


(dù có đúng 5 tỉnh bắt đầu bằng chữ Quảng nhưng Ngũ Quảng lại không phải 5 tỉnh như thế này à nghen!)



Kế đến là chữ Hà và Bình, Bắt đầu bằng chữ Hà có 4 tỉnh - thành:


Hà Nội

Hà Nam

Hà Giang

Hà Tĩnh


(nếu Hà Tây không sát nhập với Hà Nội thì ta có tói 5 tỉnh)


Bắt đầu bằng chữ Bình có 4 tỉnh thành:


Bình Định

Bình Dương

Bình Phước

Bình Thuận


Giờ xin đố bạn, nếu xét theo đơn vị cấp quận - huyện - thị xã - thị trấn thì tên bắt đầu bằng chữ gì nhiều nhất?


Các chữ bắt đầu tên quận huyện được dùng nhiều là:


Bình: có 13 quận - huyện có tên bắt đầu bằng chữ Bình, như: Bình Chánh, Bình Thạnh, Bình Tân (TPHCM), Bình Đại (Bến Tre), Bình Lục (Hà Nam)...


Châu: có 13 quận - huyện có tên bắt đầu bằng chữ Châu, gồm Châu Đức (Bà Rịa - Vũng Tàu), Châu Đốc, Châu Phú (An Giang) và đến... 10 huyện Châu Thành!


Phú: có 14 quận - huyện có tên bắt đầu bằng chữ Phú, như: Phú Nhuận (TPHCM), Phú Quốc (Kiên Giang), Phú Quý (Bình Thuận)...


Chữ xuất hiện đến 16 lần ở đầu tên quận - huyện là Yên. Liệt kê ra như sau:


1. Yên Thủy (Hoà Bình)

2. Yên Thế (Bắc Giang)

3. Yên Thành (Nghệ An)

4. Yên Sơn (Tuyên Quang)

5. Yên Phong (Bắc Ninh)

6. Yên Mỹ (Hưng Yên)

7. Yên Mô (Ninh Bình)

8. Yên Minh (Hà Giang)

9. Yên Lập (Phú Thọ)

10. Yên Lạc (Vĩnh Phúc)

11. Yên Khánh (Ninh Bình)

12. Yên Hưng (Quảng Ninh)

13. Yên Dũng (Bắc Giang)

14. Yên Định (Thanh Hoá)

15. Yên Châu (Sơn La)

16. Yên Bình (Yên Bái)
(Bảng liệt kê của anh Khiếu văn Chí)


Nhưng vẫn còn thua một chữ khác! Chữ bắt đầu tên quận huyện được dùng nhiều nhất là chữ Tân.


Có 18 quận - huyện có tên bắt đầu bằng chữ Tân, đó là:


1. Tân Phú (TPHCM)

2, Tân Bình (TPHCM)

3. Tân An (Long An)

4. Tân Biên (Tây Ninh)

5. Tân Châu (An Giang)

6. Tân Châu (Tây Ninh)

7. Tân Hiệp (Hậu Giang)

8. Tân Hiệp (Kiên Giang)

9. Tân Hồng (Đồng Tháp)

10. Tân Hưng (Long An)

11. Tân Kỳ (Nghệ An)

12. Tân Lạc (Hòa Bình)

13. Tân Phú (Đồng Nai)

14. Tân Phước (Tiền Giang)

15. Tân Thạnh (Long An)

16. Tân Thành (Bà Rịa - Vũng Tàu)

17. Tân Trụ (Long An)

18. Tân Uyên (Bình Dương)


Giờ đố tiếp nhé? Nếu xét theo đơn vị cấp phường - xã thì tên bắt đầu bằng chữ gì nhiều nhất? (Bài tới sẽ trả lòi!)


Phạm Hoài Nhân

Cái Mơn là... cái gì?

đăng 18:06 18-01-2015 bởi Pham Hoai Nhan   [ đã cập nhật 18:13 18-01-2015 ]

Nhắc đến Cái Mơn


Những người sành ăn sẽ nghĩ ngay tới sầu riêng Cái Mơn, loại sầu riêng ngon nổi tiếng.



Những người yêu ca hát sẽ nghĩ ngay tới điệu Lý Cái Mơn, điệu dân ca da diết thân quen:




Những người mộ đạo công giáo sẽ nghĩ ngay tới nhà thờ Cái Mơn, một trong những nhà thờ xưa nhất và lớn nhất ở Nam bộ.



Cái Mơn nổi tiếng như vậy đó, nhưng...


Cái Mơn ở đâu?


Tìm hết các đơn vị hành chính ở Việt Nam (huyện, xã, phường, khóm, ấp...) sẽ không thấy tên Cái Mơn đâu cả! Vậy Cái Mơn ở đâu?


Vùng đất Cái Mơn bây giờ tương ứng với xã Vĩnh Thành, huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre.


Đơn vị hành chính nhà nước thì không có tên Cái Mơn, nhưng về công giáo thì lại có đấy. Giáo hạt Cái Mơn, thuộc giáo phận Vĩnh Long là một vùng công giáo lớn mạnh ở đồng bằng sông Cửu Long. (Lưu ý là về mặt nhà nước thì không có tên Cái Mơn, và xét về vị trí địa lý thì vùng đất này thuộc tỉnh Bến Tre, còn xét về công giáo thì Cái Mơn là một giáo hạt - cấp lớn hơn giáo xứ - và lại thuộc giáo phận Vĩnh Long).


Xét về địa danh thì có con rạch Cái Mơn. Huyện Chợ Lách nằm giữa 2 con sông Hàm Luông và Cổ Chiên, rạch Cái Mơn nối liền 2 con sông này. Có 2 cây cầu bắc qua rạch Cái Mơn, là cầu Cái Mơn nhỏ  cầu Cái Mơn lớn.


Bên rạch Cái Mơn


Cái Mơn là cái gì?


Theo khảo cứu của nhà văn Sơn Nam, xưa kia hai bên bờ rạch Cái Mơn cây trái sum suê nên có rất nhiều ong mật. Tiếng Khmer ong mật là kh'mân, người Việt đọc trại thành Cái Mơn. Cũng có thể chữ Mơn  kh'mân, còn Cái là chỉ con rạch lớn.


Một giả thuyết khác cho rằng: Cái Mơn do tiếng Pháp đọc trại ra. Caiman là con Sấu mõm dài. Điều này rất có lý vì xưa là nơi có nhiều cá, nhiều cá thì có nhiều cá sấu. Lập luận này cho rằng Cái Mơn xuất xứ từ tiếng Pháp, vì tên các nhà thờ, giáo xứ... do các cha xứ người Pháp đặt. Cá nhân tôi không tin lắm về điều này, và nghĩ rằng Cái Mơn có gốc từ tiếng Khmer như trên thì đúng hơn.


Phạm Hoài Nhân

Con phố ngắn nhất Hà Nội

đăng 07:56 06-11-2014 bởi Pham Hoai Nhan   [ đã cập nhật 07:48 01-03-2015 ]

À, xin nói thêm một chút: ở Hà Nội thì phố tức là đường ở miền Nam, nhỏ hơn phố là ngõ (trong Nam gọi là hẽm), nhỏ hơn ngõ là ngách (trong Nam hình như không có danh từ tương đương!). Như vậy được mang tên phố ắt phải là con đường khá rộng lớn.


Người ta nói rằng con phố ngắn nhất Hà Nội chỉ dài 45 met, thế nhưng khi đến đấy tôi có cảm giác nó chỉ dài 30 met là cùng, nếu tính từ vạch qua đường đầu này đến vạch qua đường đầu kia.


Con phố ngắn nhất ấy mang cái tên không hề khiêm tốn như độ dài của nó: phố Hồ Hoàn Kiếm!


Phố Hồ Hoàn Kiếm bắt đầu từ phố Cầu Gỗ và đâm thẳng ra Bờ Hồ (phố Đinh Tiên Hoàng) như trên bản đồ Google này:(chú ý rằng vì con phố quá ngắn nên khi xem phải phóng to bản đồ ra mới thấy)



Đầu phố Hồ Hoàn Kiếm, phía Cầu Gỗ


Đầu phố Hồ Hoàn Kiếm, nhìn từ hướng Hồ Gươm (phố Đinh Tiên Hoàng). Ảnh: Báo Lao động.


Bạn hãy nhìn 2 vạch qua đường ở đầu và cuối phố để ước lượng chiều dài con phố


Mỗi bên chỉ có khoảng 5 - 6 căn nhà.


Phố Hồ Hoàn Kiếm có rất lâu, từ thời Pháp. Hồi đó nó có tên là Philharmonique (nghĩa là phố Hội Nhạc), vì hồi đó đây là nơi có rạp chiếu bóng, điểm ca nhạc giải trí của Hà Nội (chắc là chỗ nhà sách Bờ Hồ bây giờ). Tên phố Hồ Hoàn Kiếm được đặt sau 1945. Dân Hà Nội thì gọi đây là phố Hàng Chè vì nơi đây có nhiều chỗ bán chè (trà đấy, đừng có lộn là chè đậu của miền Nam nhá!). Bây giờ thì không chỉ là chè mà đủ thứ món ăn vặt vỉa hè: nộm bò khô (gỏi), phở cuốn, bánh bột lọc, nem chua rán...


Có một chi tiết lý thú là phố đã ngắn, ít nhà rồi, mà một bên thì địa chỉ lại lấy theo tên phố Đinh Tiên Hoàng (bên tay phải, bạn hãy nhìn ảnh ở đầu phố phía Cầu Gỗ) chứ không là phố Hồ Hoàn Kiếm, còn bên đối diện thì mỗi nhà có... 2 địa chỉ luôn như sau:



Như vậy, dọc theo mặt phố chỉ có khoảng 5 - 6 căn có địa chỉ là phố Hồ Hoàn Kiếm mà thôi!


Phố Hồ Hoàn Kiếm nằm trong khu phố cổ Hà Nội, lại đâm thẳng ra Hồ Gươm (bản thân tên nó đã là Hồ Gươm rồi!), dọc phố có nhiều chỗ ngồi ăn quà vặt nên quả thật là một trải nghiệm lý thú cho khách phương xa đến Hà Nội. Bạn có thể khoe với mọi người là mình đã đi từ đầu đến cuối một con phố ở Hà Nội trong vòng... 1 phút!

Phạm Hoài Nhân

Những con đường mang tên chức sắc tôn giáo ở Sài Gòn

đăng 09:23 11-10-2014 bởi Pham Hoai Nhan

Đường phố thường mang tên những danh nhân lịch sử - văn hóa, hiếm có tên đường là tên những vị chức sắc tôn giáo (nhất là sau 1975). Thế nhưng hiếm không phải là không, ở TPHCM có những con đường mang tên của các vị chức sắc ấy.


Nhiều nhất là Phật giáo, điều này chắc không cần phải giải thích. Có lẽ quen thuộc nhất là những con đường Sư Vạn Hạnh, Thích Quảng Đức,,, có người còn kể tên Trần Nhân Tôn với giải thích rằng ông chính là Phật hoàng, Gần hơn, có Sư Thiện Chiếu (1898 - 1974), thế nhưng sát với thời nay nhất và đúng là một chức sắc cao cấp của Phật giáo chính là Ni sư Huỳnh Liên (1923 - 1987). Đường Ni sư Huỳnh Liên nằm ở quận Tân Bình.



Vậy có vị chức sắc công giáo nào được đặt tên cho đường phố TPHCM không? Có người cắc cớ nói đó là... Alexandre De Rhode, vì ông là giáo sĩ. Không, ý tôi muốn hỏi tên một vị chức sắc thời hiện đại kìa. Có đó bạn, đó là đường Nguyễn văn Bình. Đức Tổng giám mục Phaolô Nguyễn văn Bình (1910 - 1995) là vị Tổng giám mục của Tổng giáo phận Sài Gòn (rồi sau đó là TPHCM) suốt từ 1960 đến 1995. Không có gì khó hiểu khi tên ông được đặt cho một con đường cạnh Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn.



Câu hỏi này sẽ khó hơn: Có vị chức sắc đạo Cao Đài nào được đặt tên cho đường phố Sài Gòn không? Đa số mọi người sẽ trả lời là Không. Nhưng thật ra là có! Đó là đường Cao Triều Phát. Ông Cao Triều Phát (1889-1956), là một chức sắc cao cấp của Cao Đài Minh Chơn Đạo, Hội trưởng Cao Đài Cứu Quốc 12 phái hiệp nhất, Chưởng quản Cửu Trùng Đài Hội Thánh Cao Đài Duy Nhứt. (Trước 75 thì có đường Trình Minh Thế). Ông Cao Triều Phát còn là một nhân sĩ yêu nước, nên tên ông được đặt cho một con đường ở quận 7.



Và tiếp tục là câu hỏi:  Có vị chức sắc đạo Hòa Hảo nào được đặt tên cho đường phố Sài Gòn không? À, Sài Gòn có đường Hòa Hảo, nhưng ý tôi muốn hỏi là tên người kìa, có hay không nhỉ? Có thể gọi là có, đó là đường Huỳnh văn Trí. Ông Huỳnh văn Trí (1903 - 1979), còn được gọi là Mười Trí, thật ra không hẳn là chức sắc đạo Hòa Hảo, nhưng ông được giáo chủ Huỳnh Phú Sổ kết nghĩa anh em và vẫn được gọi là sư thúc Hòa Hảo. Ông nguyên là phó thủ lĩnh Bình Xuyên của một nhóm cướp nổi tiếng, Mặc dù vậy, ông là đảng viên đảng Công sản Việt Nam từ 1936 và đã hoạt động từ thời kỳ đó. Tên ông được đặt cho một con đường ở Bình Chánh.



Và bây giờ đến... Hồi giáo. Theo tôi biết thì không có vị chức sắc Hồi giáo nào được đặt tên đường ở Sài Gòn cả. Nhưng biết đâu lại có? Ai biết xin nói dùm nghe!


Phạm Hoài Nhân

Hiền hòa như Biên Hòa, hùng hổ như Biên Hùng!

đăng 04:29 22-09-2014 bởi Pham Hoai Nhan

Tên gọi Biên Hùng thường được dùng để chỉ vùng đất Biên Hòa. Đi ngược dòng thời gian một chút tên Biên Hùng có vẻ còn được ưa chuộng hơn Biên Hòa nữa. Trong bộ sách nổi tiếng Biên Hòa sử lược toàn biên của mình, cụ Lương văn Lựu đã đặt tựa tập 2 là Biên Hùng oai dũng, còn nhà văn Thái Thụy Vi thì đã viết bộ sách về Biên Hòa mang tên Biên Hùng liệt sử. 


Vì sao lại có 2 cái tên mang ý nghĩa hơi ngược nhau như vậy nhỉ? (Hòa là hiền hòa, còn Hùng là hùng dũng)


Có 2 chi tiết đáng chú ý:

  • Tên gọi Biên Hùng có trước tên gọi Biên Hòa
  • Biên Hòa là một địa danh hành chính chính thức, còn Biên Hùng chỉ là một tên gọi tự xưng.

Thuở ban đầu vùng đất Biên Hòa ngày nay có tên Trấn Biên, được đặt từ thời chúa Nguyễn. Trấn nghĩa là gìn giữ, cũng là đơn vị hành chánh có tính quân sự cấp tỉnh. Biên  là chỗ giáp giới bờ cõi. Đến năm 1808, vua Gia Long đổi tên dinh Trấn Biên thành Biên Hòa. Hòa là bình yên, hòa thuận, với mong muốn vùng đất nơi biên cương này được trấn giữ chắc chắn, thuận hoà.


Biên Hùng là tên gọi không chính thức của Biên Hoà chỉ trong khoảng hơn 20 năm cuối thế kỷ XVIII. Tên gọi này xuất phát từ một nhân vật khá đặc biệt trong lịch sử Việt Nam, đó là Lý Tài.


Lý Tài là một thương nhân người Hoa (có tài liệu nói là hải tặc) cùng với Tập Đình đem quân tham gia hàng ngũ Tây Sơn và lập được nhiều công trạng. Nhưng rồi Lý Tài lại bỏ quân Tây Sơn để đi theo nhà Nguyễn. Sau đó lại bất hòa với tướng Đỗ Thành Nhân của nhà Nguyễn mà bỏ ra đi. Lý Tài kéo quân về núi Châu Thới, hùng cứ một phương, tự xưng là đại vương và truyền đổi tên Trấn Biên thành Biên Hùng Trấn, nhằm nêu bật sự oai hùng của mình.Sự kiện này xảy ra khoảng năm 1776.


Năm 1777, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ đem quân vào Nam đánh thắng quân chúa Nguyễn, Lý Tài được cho rằng đã chạy về Ba Giồng (Tiền Giang ngày nay) và bị giết chết tại đây. Đông Định Vương Nguyễn Lữ  đổi dinh Trấn Biên thành Biên Trấn. Khi Nguyễn Huệ rút về, Nguyễn Lữ không đủ khả năng giữ đất nên sau đó nơi này lại rơi vào tay quân Nguyễn. Từ đó đến khi có tên chính thức là Biên Hòa năm 1808, người dân Trấn Biên vẫn quen gọi tên vùng đất của mình là Biên Hùng theo tên Lý Tài đã đặt từ năm 1776.


Lý giải cho việc sử dụng tên Biên Hùng của mình, cụ Lương văn Lựu cho rằng tên Biên Hùng thể hiện được khí chất hào hùng của vùng đất và con người Biên Hòa - Đồng Nai. Nghe cũng phải, khi nào muốn hiền hòa ta sẽ xưng mình là dân Biên Hòa, còn khi nào cương lên thì ta sẽ xưng mình là dân Biên Hùng.


Dù sao đi nữa tên Biên Hùng cũng đã và đang được sử dụng khá nhiều ở Biên Hòa.


Trước năm 1975, có rạp hát Biên Hùng ở khu vực đường Hưng Đạo vương, Trịnh Hoài Đức và Quốc lộ I (bùng binh Biên Hùng)


Rạp Biên Hùng trước 1975


Sau 1975, rạp được đổi tên thành Nam Hà, và bây giờ là Trung tâm Văn hóa - Thể thao TP Biên Hòa. (Từ khi đổi thành Hòa thì nó hết Hùng rồi và hoạt động yếu xìu!).


Nội ô Biên Hoà có ngã năm Biên Hùng, đây là giao lộ có 5 hướng ra các con đường: Hà Huy Giáp, Hưng Đạo Vương, 30 tháng Tư. 


Vòng xoay ngã Năm Biên Hùng trước 2010. Biểu tượng này bị chọc quê là giống một con rồng không ra rồng, rắn không ra rắn, bị trói và chúc đầu vô bình rượu để cắt tiết!


Năm 2010, biểu tượng con rắn bị trói đã được thay bằng tháp đồng hồ 4 mặt. Theo thiển ý của tui, biểu tượng này cũng chẳng có gì đặc sắc.


Sát Ngã Năm Biên Hùng là Công viên Biên Hùng. Trong công viên Biên Hùng có hồ nước lung linh rất đẹp được người dân địa phương  gọi là Hồ Biên Hùng.


Hồ Biên Hùng rất đẹp, nhưng mặt nước lung linh này được xác nhận là nhiễm dioxin nặng!


Bên hông công viên Biên Hùng, trên đường Trịnh Hoài Đức có chợ đêm được hình thành từ cuối năm 2005, được gọi là Chợ Đêm Biên Hùng.

Phạm Hoài Nhân

Hàm Rồng ở... Biên Hòa

đăng 08:27 10-09-2014 bởi Pham Hoai Nhan

Trong Nam, khi nhắc đến Hàm Rồng người ta thường nghĩ ngay đến núi Hàm Rồng ở Pleiku, Gia Lai. Có nhiều lý do khiến địa danh Hàm Rồng Pleiku trở nên quen thuộc:

  • Đại bản doanh của đội bóng đá Hoàng Anh - Gia Lai và học viện bóng đá của HAGL đặt tại Hàm Rồng. Do vậy những người không quan tâm du lịch, địa lý, chỉ quan tâm thể thao cũng biết tên Hàm Rồng.
  • Hàm Rồng là ngọn núi lớn ở Pleiku, từ nhiều vị trí ở TP Pleiku đều có thể nhìn thấy ngọn núi này.
  • Truyền thuyết rằng núi Hàm Rồng là phần dương của núi lửa, còn Biển Hồ Pleiku là phần âm, đem núi Hàm Rồng úp lên Biển Hồ sẽ... vừa khít!

Núi Hàm Rồng ở Gia Lai. Ảnh: Phạm Hoài Nhân


Thế nhưng nếu ở ngoài Bắc, nhắc đến Hàm Rồng người ta lại nghĩ đến ngọn núi khác. Đó là núi Hàm Rồng thuộc dãy Hoàng Liên Sơn, nằm sát thị trấn Sa Pa, Lào Cai. Như tên gọi, ngọn núi này có hình dáng giống hệt như hàm con rồng. Đây là một điểm du lịch nổi tiếng.


Núi Hàm Rồng ở Sa Pa. Ảnh: Wikipedia


Không chỉ thế, Hàm Rồng còn là tên một ngọn núi ở Thanh Hóa. Nơi đây còn có cầu Hàm Rồng, một địa danh nổi tiếng trong thời kỳ chống Mỹ.


Và miền Trung, gần với Pleiku lại có một ngọn núi mang tên Hàm Rồng nữa. Đó là núi Hàm Rồng ở xã Phước Mỹ, TP Quy Nhơn.


Thấy nhiều nơi có Hàm Rồng quá, tui đâm ra GATO (ghen ăn tức ở), bèn xin hùng dũng giới thiệu rằng: Biên Hòa cũng có Hàm Rồng!


Điều khác so với những Hàm Rồng ở trên là: đây không phải ngọn núi, mà là tảng đá. Trên núi Bình Điện (phường Bửu Long, Biên Hòa) có ngôi chùa cổ Bửu Phong. Bên trái chùa Bửu Phong có tảng đá lớn gọi là Long Đầu Thạch (nghĩa là đá đầu rồng), hay còn gọi là Hàm Rồng.



Tảng đá chênh vênh nằm trên một khối đá to, giống như miệng con vật to lớn đang há ra, do đó gọi Hàm Rồng mô tả chính xác hơn là đầu rồng.


Không to lớn như những ngọn núi, nhưng chính vì thế ta có thể dễ dàng đến bên hàm rồng, thậm chí chui vào miệng rồng - chứ những ngọn núi to cao kia làm sao mà chụp được ảnh ta ở trong miệng rồng chứ!


Chui vào hàm rồng làm kẻ đội đá vá trời


...hay giả làm Tôn Ngộ Không bị đè dưới Ngũ Hành Sơn.


Vậy đó, Biên Hòa cũng có Hàm Rồng như ai chứ bộ! Ở Biên Hòa, lúc nào rãnh rỗi bạn cứ đi 15 phút là tới Hàm Rồng, khỏi phải đi xa tới Sa Pa hay Pleiku chi cho mệt nha bạn! 


Phạm Hoài Nhân

Đôi điều về Bửu Long

đăng 08:45 14-08-2014 bởi Pham Hoai Nhan

Người ta thường nói: đi chơi Bửu Long, leo núi Bửu Long, đi chùa Bửu Long... Ờ, thật ra nói như vậy nghĩa là sao nhỉ?


1. Bửu Long


Ở Biên Hòa chỉ có 1 địa danh Bửu Long, đó là phường Bửu Long. Xa hơn về trước, từ cuối thế kỷ 19, đây là làng Bửu Long. Dĩ nhiên khi nói đi chơi thì không phải là đi chơi phường Bửu Long rồi (hổng lẽ tới thăm UBND phường), mà chính xác là người ta nói đi đến khu du lịch Bửu Long (nằm trên địa bàn phường Bửu Long, Biên Hòa). Bản đồ khu du lịch Bửu Long được giới thiệu trong hình sau (click vào để phóng to).



Nói thêm một chút, về đường đi đến khu du lịch Bửu Long. Nếu đi từ hướng TPHCM theo quốc lộ 1K thì vừa qua cầu Hóa An bên tay trái đã là địa bàn phường Bửu Long. Rẽ trái đi theo đường Huỳnh văn Nghệ đúng 2 km là tới cổng chính khu du lịch Bửu Long bên tay phải (có 2 con rồng). Sở dĩ phải nói kỹ như vậy vì có nhiều tài liệu hướng dẫn là đi 6 km trên đường Huỳnh văn Nghệ mới tới Bửu Long (sai), hoặc từ trung tâm TP Biên Hòa đển Bửu Long là 6 km (không rõ ràng).


2. Núi ở Bửu Long


Người ta nói leo núi Bửu Long. Ở Bửu Long có 2 ngọn núi, một nằm trong khuôn viên khu du lịch Bửu Long, một nằm ở ngoài. Cụ thể là theo bản đồ trên, bạn đi theo đường Huỳnh văn Nghệ đến hết phạm vi khu du lịch Bửu Long và rẽ phải theo đường Võ Trường Toản (hướng đi tới văn miếu Trấn Biên) thì phía bên phải đường là một ngọn núi (trong khuôn viên khu du lịch), còn phía bên trái là một ngọn núi khác (ngoài khuôn viên khu du lịch).


Trong 2 núi ấy đâu là núi Bửu Long?


Núi trong khu du lịch tên là núi Long Ẩn. Nơi đây người ta phá đá nên tạo thành hồ gọi là hồ Long Ẩn.


Núi bên ngoài tên là núi Bình Điện.


Người xưa ví con sông Đồng Nai chảy qua Biên Hòa là con rồng (ẩn) mà đầu của nó là núi Long Ẩn và miệng rồng ngậm một hòn ngọc châu, đó là núi Bình Điện.


Tóm lại là không có núi Bửu Long. Có khi người ta thuận miệng gọi tên núi nằm trong khu du lịch Bửu Long là núi Bửu Long, nhưng thật ra vậy là không đúng tên.


3. Chùa ở Bửu Long


Người ta nói đi chùa Bửu Long. Ấy là nói tắt thôi, ý là nói đi chùa ở 2 ngọn núi khu vực Bửu Long. Mỗi ngọn núi này có một ngôi chùa nổi tiếng. Trên núi Bình Điện là Bửu Phong cổ tự, ngôi chùa cổ trên 300 năm. Trên núi Long Ẩn là chùa Long Sơn Thạch Động, còn gọi là chùa Hang.


Chùa Bửu Phong


Lân cận 2 ngôi chùa lớn này còn có những ngôi chùa khác, như cạnh chùa Bửu Phong có Tịnh xá Bửu Pháp, cạnh chùa Long Sơn Thạch Động có chùa Long An, chùa Linh Sơn... Còn khi đi ngoạn cảnh trong khuôn viên khu du lịch người ta sẽ thấy một ngôi chùa nhỏ khá đẹp, đó là Tịnh thất Phổ Hạnh.


Dù trên núi có nhiều chùa như thế nhưng không có chùa Bửu Long ở khu du lịch Bửu Long. Trên một số bản đồ ghi chú chùa Bửu Long trong khu du lịch Bửu Long là sai, đó là vị trí chùa Long Sơn Thạch Động. Còn ngôi chùa lớn, mang tên chính thức là Bửu Long thì có, nhưng ở quận 9 TPHCM! Đây là ngôi chùa của Phật giáo nguyên thủy rất đẹp và uy nghi, và điều đáng nói là tên Bửu Long của ngôi chùa ấy có liên quan mật thiết với vùng đất Bửu Long của Biên Hòa, Đồng Nai (xem chi tiết tại đây).


4. Hồ ở Bửu Long


Ở khu du lịch Bửu Long có hồ Long Ẩn. Đúng, nhưng chưa đủ. Ở đây có đến 2 hồ: hồ Long Ẩn và hồ Long Vân, như bạn có thể thấy rõ trên bản đồ. Sở dĩ người ta chỉ biết và nhắc đến hồ Long Ẩn là vì nó to hơn, gần hơn khi ta đi từ cổng chính vào, và đã được xây dựng nhiều tiểu cảnh, các dịch vụ như đi ca nô, đạp thiên nga... cũng có ở hồ này.


Muốn đến hồ Long Vân bạn phải đi khá xa. Thế nhưng nếu ai yêu thích vẻ hoang sơ tự nhiên thì có lẽ đây sẽ là điểm đến lý thú hơn nhiều. Đáng nói nữa là như bạn thấy trên bản đồ, hồ Long Vân có vị trí khá gần với đường lộ quanh khu du lịch, vì thế bạn có thể không cần mua vé vào đây mà vẫn có thể chụp được những pô hình khá đẹp.


Hồ Long Ẩn. Ảnh: Phạm Hoài Nhân


Hồ Long Vân. Ảnh: Phạm Hoài Nhân


Phạm Hoài Nhân

1-10 of 24