Một số địa danh ở Đắk Lắk

Thành phố Buôn Ma Thuột


Tên núi, đèo:

Núi Chư Kuên ở tỉnh Đắc Lắc. Chư Kuên gốc Ê Đê, nghĩa là “núi vượn”.

Chư Đrao là núi ở tỉnh Đắc Lắc. Chư Đrao gốc Ê Đê Chư Krao, nghĩa là “núi chim sáo”.

Ở tỉnh Đắc Lắc có núi Chư M’Gar. Đây cũng là tên huyện của tỉnh, diện tích 819,8 km
2, dân số 151.100 người (2006), gồm 2 thị trấn Ea Pôk, Quảng Phú và 14 xã. Chư M’gar gốc Ê Đê, Mơ Nông, nghĩa là “núi trọc, không có cây”.

Chư Mnga là núi ở tỉnh Đắc Lắc. Chư Mnga gốc Ê Đê, là “núi hoa”.

Ở tỉnh Đắc Lắc có núi mang tên Chư Yang, cao 769m. Chư Yang gốc Ê Đê, nghĩa là “núi thần”.

Chư Yang Sin là núi ở vùng ranh giới hai huyện Krông Bông và Lắc, tỉnh Đắc Lắc, cao nhất (2.442m) trong vùng Nam Trường Sơn. Chư Yang Sin là tiếng Ê Đê, Gia Rai, có nghĩa là “núi cổng trời”.

Yôk Đôn là núi ở xã Krông A Na, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắc Lắc, cao 482m. Tại đây có Vườn quốc gia, diện tích 115.000 ha. Đây là quê hương của những người săn bắt và thuần dưỡng voi nổi tiếng. Yôk Đôn gốc Mơ Nông và Lào. Yôk (Mơ Nông) là “núi”; Đôn (Lào) là “đảo”. Sở dĩ gọi thế vì núi nổi cao trên biển mây như hòn đảo. Tương tự dãy núi Tam Đảo ở Bắc Bộ.

Tên các sông, suối, hồ :

Ea Drăng là chi lưu của sông Srêpôc, tỉnh Đắc Lắc. Đây còn là thị trấn, huyện lỵ huyện Ea H’Leo, tỉnh Đắc Lắc. Ea Drăng gốc Ê Đê, nghĩa là “sông phượng hoàng”.

Krông H’Mlai là sông ở huyện Mdrắc, tỉnh Đắc Lắc. Krông H’Mlai gốc Ê Đê, nghĩa là “sông nàng H’Mlai”.

Ở tỉnh Đắc Lắc có sông Krông H’Nang ở huyện cùng tên. Krông H’Nang gốc Ê Đê, nghĩa là “sông nàng H’Nang”.

Ea Kan là suối ở tỉnh Đắc Lắc. Ea Kan gốc Ê Đê, nghĩa là “suối cá”.

Đắc Búc So là thác ở tỉnh Đắc Lắc, gốc Mơ Nông, nghĩa là “suối có con chó bị chết ngộp”.

Đray Sap là thác nước ở xã Nam Hà, huyện Krông Knô, tỉnh Đắc Nông. Cũng gọi là thác Chồng, đối ứng với thác Đray Nu (thác Vợ) ở tỉnh Đắc Lắc. Đray Sap gốc Ê Đê, có nghĩa là “thác khói”, vì thác dài gần 100m, bọt nước tung mù mịt như khói phủ.

Tên các đơn vị hành chính.

Alê là buôn ở thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắc Lắc. Về sau, chia làm hai buôn Alê A, Alê B. Alê gốc Ê Đê, có nghĩa là “tre”.

Buôn Đôn là huyện của tỉnh Đắc Lắc, diện tích 1.414,1 km
2, dân số 57.700 người (2006), gồm 7 xã. Buôn Đôn gốc Ê Đê và Lào. Buôn trong tiếng Ê Đê là “làng”; Đôn trong tiếng Lào là “đảo”; vậy Buôn Đôn là “làng đảo”. Gọi là đảo vì núi cao, nổi trên biển mây như hòn đảo, tương tự Tam Đảo ở miền Bắc.

Buôn Ma Thuột là thành phố của tỉnh Đắc Lắc, diện tích 368,6 km
2, dân số 299.300 người (2006), gồm 13 phường. Còn gọi là Ban Mê Thuột, Bản Mê Thuột. Buôn Ma Thuột gốc Ê Đê, dạng gốc là Buôn Ama Thuột: Buôn là “làng”; Ama Thuột là “cha anh Thuột”, và có nghĩa chung là “làng do ông Thuột làm tù trưởng”. Còn Ban, Bản chỉ là biến âm của Buôn (như vạn-muôn); Mê bắt nguồn từ cách đọc từ tiếng Pháp Monsieur (me-si-eu), nghĩa là “ông ».

Buôn Trấp là thị trấn của huyện Krông Ana, tỉnh Đắc Lắc. Buôn Trấp gốc Ê Đê và Khmer. Buôn: làng; Trấp có dạng gốc Pangtrap, là “chỗ trũng, ngập nước, có sình lầy, nhỏ hơn bưng”.

Chư Kbang là xã của huyện Ea Súp, tỉnh Đắc Lắc, gốc Gia Rai, nghĩa là “núi cây gòn”.

Đắc Lắc là tỉnh ở Tây Nguyên, được thành lập từ tháng 11-2003, do chia tỉnh Đắc Lắc cũ thành 2 tỉnh Đắc Lắc và Đắc Nông. Diện tích 13.062 km
2, dân số 1.666.900 người (2006), gồm thành phố Buôn Ma Thuột và 12 huyện. Đắc Lắc gốc Mơ Nông. Đắc: nước, sông, hồ; Lắc: tên hồ. Đắc Lắc là “hồ Lắc”.

Ea H’leo (/Ya H’Leo/Ea Hơ Leo) là huyện của tỉnh Đắc Lắc, diện tích 1.336,1 km
2, dân số 99.400 người (2006), gồm thị trấn Ea Đrăng và 9 xã. Đây vốn là tên sông bắt nguồn từ tỉnh Đắc Lắc, vượt qua biên giới Việt-Campuchia, rồi đổ vào sông Xrêpôc. Ea H’Leo gốc Ê Đê, nghĩa là “sông nàng H’Leo”.

Krông Ana là huyện của tỉnh Đắc Lắc, diện tích 356,09 
km2, dân số 83.414 người (2010), gồm thị trấn Buôn Trấp và 13 xã. Đây vốn là tên sông trong tỉnh Đắc Lắc, chi lưu của sông Srêpôc, là hợp lưu của nhiều sông Krông Buk, Krông Pắc, Krông Bông, Krông Kmar. Diện tích lưu vực 3.960 km2, dài 215km. Krông Ana gốc Ba Na, Mơ Nông. Krông: sông; Ana: cái, vợ. Krông Ana (sông cái/vợ), đối ứng với Krông Nô (sông chồng).

Krông Năng là huyện của tỉnh Đắc Lắc, diện tích 621 
km2, dân số 114.105 người (2006), gồm thị trấn Krông Năng và 9 xã. Krông Năng vốn là tên sông ở tỉnh Đắc Lắc, bắt nguồn từ khối núi Chư Tul, đổ vào sông Ba ở vùng ranh giới 2 tỉnh Gia Lai và Phú Yên. Cũng viết Krông H’Nang. Krông Năng gốc Ba Na, có nghĩa là “sông chảy chậm”.

Krông Nô còn là tên xã của huyện Lắc, tỉnh Đắc Lăc. Krông Nô gốc Ba Na, Mơ Nông. Dạng gốc là Krông Knô. Krông: sông; Knô: đực/chồng. Krông Nô là dạng tỉnh lược, có nghĩa sông đực/ chồng, đối ứng với Krông Ana (sông vợ).

M’đrắc là huyện của tỉnh Đắc Lắc, diện tích 1.340 
km2, dân số 54.800 người (2006), gồm thị trấn M’Đrắc và 11 xã. Đây là nơi chuyên canh cà phê, bơ, sầu riêng, mít, vải, mía, đậu xanh, bắp,…và phát triển chăn nuôi bò, dê, ngựa, đà điểu,… M’Đrăc gốc Ê Đê, vốn là tên người.

Tên các công trình xây dựng:

Krông Búc là cầu bắc qua sông Krông Búc, tỉnh Đắc Lắc, dài 217,94m, rộng 12m, khởi công ngày 28-4-2014, dự định khánh thành tháng 10-2015. Krông Búc cũng là tên huyện của tỉnh Đắc Lắc, diện tích 658,7 
km2, dân số 55.733 người(2008), gồm thị trấn Buôn Hồ và 12 xã.

Krông Búc gốc Ba Na, Mơ Nông, nghĩa là “sông tóc” (dòng sông trong truyền thuyết về mái tóc của người con gái).

TÀI LIỆU THAM KHẢO
  • Lê Trung Hoa, Từ điển địa danh Trung Bộ, Bản đánh máy.
  • Trần Văn Dũng, Những đặc điểm chính của địa danh Dak Lăk, Luận án tiến sĩ Ngữ văn Trường Đại học Vinh, 2005.
Nguồn: Kiến thức ngày nay, số 907, ngày 20-10-2015, tr. 22-25.

Lê Trung Hoa
Comments